Bir veriyi görselleştirmeye karar vermeden önce sorulması gereken soru, hangi grafiği kullanacağınız değil; okuyucunun o sayfadan ne almasını istediğiniz.
Çok veri ve tablo içeren raporlarda en sık duyduğumuz endişe şu: “Bunların hepsi önemli, hepsi yer almalı. Ama okunmuyor.” Haklı bir endişe. Çünkü doğru veri, yanlış bir görsel hiyerarşi içinde kolayca görünmez hale gelebiliyor.
Bu yazıda rapor sayfasında veri görselleştirmenin nasıl düşünülebileceğini sade bir şekilde anlatıyoruz. İşin sınırı yine aynı: Veriyi kurumunuz üretiyor, biz o verinin görsel anlatımını kuruyoruz.
Önce soru, sonra grafik
Her veri aynı şeyi söylemez. Kimi bir değişimi gösterir, kimi bir karşılaştırmayı, kimi bir dağılımı, kimi ise tek başına çarpıcı bir rakamı.
Bu yüzden tasarıma başlarken veriye şunu soruyoruz: Bu veri okuyucuya ne söylemeli?
- Bir artış ya da azalış mı anlatıyor? Zaman içindeki değişim, çizgi ya da sütunlarla daha rahat görülebilir.
- İki ya da daha fazla şeyi karşılaştırıyor mu? Yan yana duran bir yapı, farkı daha görünür hale getirebilir.
- Bir bütünün parçalarını mı gösteriyor? Örneğin çalışanların bölümlere göre dağılımı gibi verilerde, parçaların bütün içindeki payını açıkça gösteren bir yapı daha doğru olabilir.
- Ya da tek bir güçlü rakam mı? O zaman bazen en iyi grafik, hiç grafik olmaması.
Cevap netleştiğinde, grafik türü çoğu zaman kendiliğinden belli oluyor.
Bir sayfa, bir ana mesaj
Yoğun içerikli raporlarda sık görülen bir durum var: Bir sayfaya mümkün olduğunca çok veri yerleştirmek.
Bu, emeğin hakkını vermek isteyen doğal bir refleks. Ama okuyucu bunu başka türlü deneyimliyor. Bir sayfada beş farklı grafik varsa, hangisine önce bakacağını bilemiyor.
Bizim yaklaşımımız, her sayfada bir ana mesaj belirlemek. Diğer veriler ona eşlik ediyor, onunla yarışmıyor.
Gerekirse veriyi farklı sayfalara dağıtıyor ya da ana mesaj ile destekleyici veriler arasında daha belirgin bir hiyerarşi kuruyoruz. Amaç daha az veri göstermek değil; hangi verinin önce görülmesi gerektiğine karar vermek.
Tablo her zaman düşman değil
Veri görselleştirme denince akla hemen grafik ve infografik geliyor. Oysa bazı veriler tablo olarak en doğru yerinde duruyor.
Kesin değerlere ihtiyaç duyulan, okuyucunun belirli bir rakamı arayıp bulacağı veya birçok kalemin yan yana karşılaştırılacağı durumlarda iyi tasarlanmış bir tablo çok güçlü bir araç.
Sorun tablonun kendisinde değil, tasarımsız bırakılmasında.
Net bir hiyerarşi, yeterli aralık, okunaklı birimler ve satırları ayıran sade bir düzen, bir tabloyu hem derli toplu hem anlaşılır hale getiriyor.
Çoğu zaman en iyi çözüm ikisini birlikte kullanmak: Ana mesajı grafikle vermek, ayrıntıyı tabloda bırakmak.
Birkaç küçük ama etkili alışkanlık
Veri görselleştirmede fark yaratan şeyler çoğu zaman küçük tasarım kararları:
- Aynı veriye tutarlı bir görünüm. Benzer veriler rapor boyunca aynı birim sistemi, renk mantığı ve görsel kurallarla gösterildiğinde, okuyucu sayfalar arasında daha kolay kıyaslama yapabiliyor.
- Renk anlam taşımalı. Her grafikte farklı renk paleti kullanmak yerine, renklerin rapor boyunca belirli bir mantık içinde kullanılması gerekiyor.
- Gereksiz süsten kaçınmak. Gölgeler, üç boyutlu efektler ve yoğun ızgara çizgileri çoğu zaman veriyi daha anlaşılır hale getirmek yerine gölgeliyor.
- Doğrudan etiketlemek. Okuyucunun gözünü grafik ile açıklama kutusu arasında gidip getirmesi yerine, değerleri mümkün olduğunca doğrudan grafik üzerinde göstermek okumayı kolaylaştırıyor.
- Başlığı bir cümleye dönüştürmek. “Enerji Tüketimi” gibi yalnızca konuyu söyleyen bir başlık yerine, örneğin “Enerji tüketimi son üç yılda azaldı” gibi verinin ana mesajını taşıyan bir başlık, okuyucuya grafiğe nasıl bakması gerektiğini doğrudan anlatabilir.
Karşılaştırmalar nasıl daha net olur?
Raporlarda sık yapılan işlerden biri, bu yılın verisini geçen yılınkiyle ya da belirlenmiş bir hedefle karşılaştırmak.
Bu tür sayfalarda okuyucunun en çok zorlandığı şey, farkı bulmak. İki ayrı tabloya bakıp rakamları zihninde karşılaştırmak yerine, farkı doğrudan gösteren bir yapı kurmak çok daha etkili olabilir.
Hedef ile gerçekleşen yan yana gösterilebilir, dönemler aynı grafik üzerinde karşılaştırılabilir veya değişim doğrudan vurgulanabilir.
Amaç, okuyucunun iki ayrı veri seti arasındaki farkı kendi başına aramak zorunda kalmaması.
Çok veri varsa ne yapıyoruz?
Her rapor için aynı çözümü uygulamıyoruz.
Verinin yapısına göre grafik, tablo, infografik, karşılaştırmalı yapılar veya farklı sayfa kurguları öneriyoruz.
Bazı raporlarda bölümün başına koyduğumuz kısa bir “rakamlarla” sayfası, ardından gelen ayrıntılı içeriğin daha kolay okunmasını sağlıyor. Bazılarında tek bir grafik yeterli oluyor. Bazılarında ise en doğru çözüm sade ve iyi tasarlanmış bir tablo.
Hangisinin doğru olduğu, verinin kendisine, anlatılmak istenen mesaja ve raporun okuyucusuna bağlı.
Son söz
Veri görselleştirme, her şeyi grafiğe çevirmek değil.
Okuyucunun nereye bakacağını, neyi karşılaştıracağını ve hangi bilgiyi önce göreceğini tasarlamak.
Bir sayfada ne kadar çok veri varsa, görsel hiyerarşinin önemi de o kadar artıyor. İyi bir rapor tasarımı, okuyucunun veriyi çözmeye değil, anlamaya odaklanmasını sağlıyor.
Çok veri ve tablo içeren raporunuz için nasıl bir anlatım kurulabileceğini konuşmak isterseniz, sürdürülebilirlik raporu tasarımı çalışmalarımıza göz atabilir, bize yazabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Veri görselleştirmeye başlarken ilk soru ne olmalı?
Hangi grafiği kullanacağınız değil, okuyucunun o sayfadan ne almasını istediğiniz. Veriye “okuyucuya ne söylemeli?” diye sorulduğunda cevap netleşir ve grafik türü çoğu zaman kendiliğinden belli olur.
Bir rapor sayfasına çok sayıda grafik koymak sorun mu?
Bir sayfada beş farklı grafik varsa okuyucu hangisine önce bakacağını bilemeyebilir. Her sayfada bir ana mesaj belirlenip diğer verilerin ona eşlik etmesi, gerekirse verinin farklı sayfalara dağıtılması daha okunur bir sonuç verir.
Rapor sayfasında tablo mu grafik mi kullanılmalı?
Kesin değerlere ihtiyaç duyulduğunda, okuyucu belirli bir rakamı arayacaksa ya da birçok kalem yan yana karşılaştırılacaksa iyi tasarlanmış bir tablo doğru olabilir. Çoğu zaman en iyi çözüm ana mesajı grafikle verip ayrıntıyı tabloda bırakmaktır.
Çok veri içeren raporda tutarlılık nasıl sağlanır?
Benzer verilerin rapor boyunca aynı birim sistemi, renk mantığı ve görsel kurallarla gösterilmesi gerekir. Böylece okuyucu sayfalar arasında daha kolay kıyaslama yapabilir.
İlgili içerikler
- Rapor tasarımı: Sürdürülebilirlik, entegre ve faaliyet raporu tasarımı çalışmalarımıza göz atın.
- Okunabilirlik: TSRS ile raporlarda okunabilirlik neden önemli?
- Süreç: Rapor tasarımı ne kadar sürer?
- Sık yapılan hatalar: Faaliyet raporu tasarımında yapılan 7 yaygın hata
- İletişim: Raporunuz için birlikte düşünmek isterseniz bizimle iletişime geçin.